१. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखिए।)
(क) शुभं भवतु इति कः वदति ? – ……………………..
(ख) योगिता आचार्यां ‘किं शिक्षयतु’ इति वदति ? – ……………………..
(ग) सूर्यनमस्कारः कतीनाम् आसनानां समाहारः अस्ति ? – ……………………..
(घ) केषु सूर्यनमस्कारः श्रेष्ठ: ? – ……………………..
(ङ) सूर्यनमस्कारेण जनाः कीदृशं शरीरं प्राप्नुवन्ति ? – ……………………..
उत्तर:
(क) आचार्या
(ख) सूर्यनमस्कारम्
(ग) द्वादश
(घ) योगासनेषु
(ङ) स्वस्थम्
२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु ।
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्णवाक्य में लिखिए।)
(क) सर्वे छात्राः आचार्यां किं पृच्छन्ति ?
(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन कः आशय: ?
(ग) आचार्याः कं श्लोकं पाठयति ?
(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः कः ?
(ङ) सूर्यनमस्कारेण कीदृशं बलं वर्धते ?
उत्तर:
(क) सर्वे छात्राः पृच्छन्ति आचार्य ! किम् अद्य भवान् अस्मान् योगासनं शिक्षयति ?
(ख) सूर्यनमस्कारः इत्यनेन आशयः अस्ति यत् सूर्यनमस्कारेण बहूनि प्रयोजनानि सम्भवति ।
(ग) आचार्या श्लोकं पाठयति-
आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने।
आयुः प्रज्ञा बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते।।
(घ) सूर्यनमस्कारस्य प्रथमः मन्त्रः ॐ मित्राय नमः’ इति अस्ति ।
(ङ) सूर्यनमस्कारेण शारीरिक, मानसिकम्, आध्यात्मिकं च बलं वर्धते।
३. पाठात् समुचितं पदं चित्वा अद्यः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।
(पाठ पढ़कर वाक्य के खाली स्थानों को भरिए ।)
(क) प्रत्येकस्मात् ……… पूर्वम् एकः मन्त्रः भवति।
(ख) वयं प्रतिदिनं ………. करवाम ।
(ग) स्वस्थं ……… स्वस्थं …….. च प्राप्नवाम।
(घ) एकेन ……… सूर्यनमस्कारस्य बहूनि प्रयोजनानि वदामि।
(ङ) आदित्यस्य …………. ये कुर्वन्ति दिने दिने ।
उत्तर:
(क) सूर्यनमस्कारात्
(ख) सूर्यनमस्कारं
(ग) शरीरं; मनः
(घ) श्लोकेन
(ङ) नमस्कारान्
अत्र इदम् अवधेयम्
‘नमः’ शब्दस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति । यथा – भास्कराय नमः।
४. पाठे विद्यमानानां नमः युक्तशब्दानां सङ्ग्रहं कृत्वा लिखन्तु ।
(पाठ में विद्यमान ‘नमः’ युक्त शब्दों का संग्रह करके लिखिए।)
उत्तर:
(क) रवये नमः ।
(ख) सूर्याय नमः ।
(ग) भानवे नमः ।
(घ) खगाय नमः |
(ङ) पूष्णे नमः।
(च) हिरण्यगर्भाय नमः ।
(छ) मरीचये नमः ।
(ज) आदित्याय नमः ।
(झ) सवित्रे नमः ।
(ञ) अर्काय नमः।
(ट) भास्कराय नमः ।
५. उदाहरणानुसारं कोष्ठकात् पदानि स्वीकृत्य वाक्यानि रचयन्तु।
(उदाहरण के अनुसार कोष्ठक से पदों को लेकर वाक्य बनाइए ।)
अग्निः, आचार्यः, त्रिवर्णध्वजः, जनकः, वृक्षः,
देवी, भगिनी, मातामही, जननी, पृथिवी, नदी
यथा – अग्नये नमः ।
उत्तर:
(क) आचार्याय नमः ।
(ख) त्रिवर्णध्वजाय नमः ।
(ग) जनकाय नमः ।
(घ) वृक्षाय नमः।
(ङ) देव्यै नमः।
(च) भगिन्यै नमः ।
(छ) मातामह्यै नमः।
(ज) जनन्यै नमः।
(झ) पृथिव्यै नमः।
(ञ) नद्यै नमः ।
अत्र इदम् अवधेयम्
दानार्थे (दा-धातो: तथा च यच्छ्-धातो: योगे) चतुर्थी-विभक्तेः प्रयोगः भवति।
यथा – शिक्षकः छात्राय पुस्तकं ददाति ।
शिक्षकः छात्राय पुस्तकं यच्छति ।
६. कोष्ठके विद्यमानानां शब्दानां चतुर्थी विभक्तेः रूपाणि प्रयुज्य वाक्यानि पुनः लिखन्तु ।
(कोष्ठक में विद्यमान शब्दों के चतुर्थी विभक्ति के रूपों का प्रयोग कर वाक्यों को पुन: लिखिए।)उत्तर:
(क) माता याचकाय वस्त्रं ददाति ।
(ख) पौत्रः पितामहयै औषधं ददाति ।
(ग) अहं भगिन्यै उपायनं ददामि।
(घ) पिता सेविकायै वेतनं ददाति ।
(ङ) त्वं मित्राय पुष्पं ददासि ।
(च) देवः भक्ताय आशीर्वादं ददाति ।
(छ) आरक्षक : चौराय दण्डं ददाति ।
७. उदाहरणानुसारं माता कस्मै / कस्यै धनं ददाति इति कोष्ठके विद्यमानानि पदानि उपयुज्य लिखन्तु ।
(उदाहरणानुसार माता किसको धन देती है, इसे कोष्ठक में विद्यमान पदों को जोड़कर लिखिए।)
उत्तर:
(क) माता पुत्र्यै धनं ददाति ।
(ख) माता पुत्राय धनं ददाति ।
(ग) माता पाचिकायै धनं ददाति ।
(घ) माता आपणिकाय धनं ददाति ।
(ङ) माता याचकाय धनं ददाति ।
(च) माता पितामह्यै धनं ददाति ।
८. उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।
(उदाहरण के अनुसार खाली स्थान भरिए ।)
उत्तर:
